Sorular ve açıklamaları
1Aşağıdakilerden hangisi ilk yardımın öncelikli amaçlarındandır?
- A)Sağlık personelinin mesleki başarısını artırmak
- B)İnsanları zararlı alışkanlıklarından uzaklaştırmak
- C)Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak
- D)Trafikteki kaza sayısını azaltmak
Açıklama — Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak, ilk yardımın öncelikli amaçlarındandır. Solunum ve dolaşımın devamı, dokulara oksijen ulaşması ve kişinin hayatta kalması için gereklidir. İlk yardım, hayatı korumanın yanında durumun kötüleşmesini önlemeyi ve iyileşmeye destek olmayı amaçlar. “Sağlık personelinin mesleki başarısını artırmak” yanlıştır, çünkü ilk yardımın hedefi personelin başarısı değil, hasta veya yaralının yaşamını korumaktır. “İnsanları zararlı alışkanlıklarından uzaklaştırmak” yanlıştır, çünkü bu, ilk yardımın değil, koruyucu sağlık çalışmalarının ve sağlık eğitiminin amacıdır. “Trafikteki kaza sayısını azaltmak” yanlıştır, çünkü bu, trafik güvenliği ve kazaları önleme çalışmalarının amacıdır. İpucu: Amaç sorularında “hayatı koru, kötüleşmeyi önle, iyileşmeyi destekle” üçlüsünü arayın; kaza önleme ve genel sağlık eğitimiyle ilgili hedefleri ayırın.
2Aşağıdakilerden hangisi organların çalışmasını, bilinç, algılama, anlama, hareketlerin birbiri ile uyum ve denge içinde olmasını sağlayan vb. işlevleri kontrol eden sistemi oluşturan yapılardandır?
- A)Omurilik
- B)Akciğerler
- C)Pankreas
- D)Böbrekler
Açıklama — Doğru cevap omuriliktir. Soruda sayılan organların denetimi, bilinç, algılama, anlama, hareketlerin uyumu ve denge sinir sisteminin işlevleridir. Omurilik, beyinle birlikte merkezî sinir sistemini oluşturur; beyin ile vücut arasında iletileri taşır ve reflekslerde görev alır. “Pankreas” yanlıştır, çünkü sindirim enzimleri ve kan şekerini düzenleyen hormonlar üreten bir organdır, sinir sistemine ait değildir. “Böbrekler” yanlıştır, çünkü kanı süzüp atıkları idrarla uzaklaştıran boşaltım sistemi organlarıdır. “Akciğerler” yanlıştır, çünkü oksijenin alınmasını ve karbondioksitin atılmasını sağlayan solunum sistemi organlarıdır. İpucu: Önce işlevi sistemle eşleştir; bilinç ve koordinasyon sinir sistemini, gaz alışverişi solunumu, atıkların idrarla atılması boşaltımı düşündürür.
3Kazazedenin dolaşımı değerlendirilirken I. Bebeklerde kol atardamarından, II. Çocuk ve yetişkinlerde şah damarından nabız alınır. Verilenler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)I. yanlış, II. doğru
- B)Her ikisi de yanlış
- C)I. doğru, II. yanlış
- D)Her ikisi de doğru
Açıklama — Sorunun esas aldığı nabız kontrolü kuralına göre her iki ifade de doğrudur. Bebeklerde boyunda nabız bulmak daha zor olduğundan üst kolun iç yüzündeki kol atardamarı tercih edilir. Çocuk ve yetişkinlerde ise boynun yanındaki şah damarı, nabzın belirgin hissedilebildiği bir bölgedir. Gerçek bir acilde sağlık personeli olmayan kişiler nabız arayarak temel yaşam desteğini geciktirmemelidir. “I. doğru, II. yanlış” yanlıştır, çünkü çocuk ve yetişkinlerde şah damarından nabız alınması da doğrudur. “I. yanlış, II. doğru” yanlıştır, çünkü bebeklerde kol atardamarından nabız alınması doğrudur. “Her ikisi de yanlış” yanlıştır, çünkü her iki ifadede de yaş grubuna uygun nabız noktası belirtilmiştir. İpucu: Öncüllü ilk yardım sorularında her ifadeyi yaş grubu ve uygulama yeri açısından ayrı ayrı değerlendir; ardından doğruluklarını birleştir.
4Aşağıdakilerden hangisi solunum durmasının belirtilerinden biri değildir?
- A)Nefes alma ve verme sesinin duyulamaması
- B)Göğüs hareketlerinin kaybolması
- C)Göz bebeklerinin küçülmesi
- D)Dudakların morarması
Açıklama — “Göz bebeklerinin küçülmesi” bu sorunun cevabıdır, çünkü solunum durmasının tipik belirtileri arasında yer almaz. Solunum durması, nefes alıp vermenin kesilmesidir; değerlendirmede göz bebeğinin büyüklüğüne değil, göğüs hareketlerine ve nefesin varlığına bakılır. “Dudakların morarması” cevap değildir, çünkü solunum durduğunda oksijen yetersizliğine bağlı olarak dudaklarda morarma görülebilir. “Göğüs hareketlerinin kaybolması” cevap değildir, çünkü solunum durduğunda göğsün nefes alıp vermeye bağlı hareketleri görülmez. “Nefes alma ve verme sesinin duyulamaması” cevap değildir, çünkü solunum durduğunda hava giriş çıkışına ait solunum sesleri duyulmaz. İpucu: Olumsuz sorularda önce “değildir” gibi ifadeleri belirle; ardından konuyla uyumlu seçenekleri eleyip istenen gruba girmeyeni seç.
5Baş ve omurga yaralanması olmayan,bilinci kapalı kazazedenin hava yolunu açmak için kazazedeye aşağıdaki baş pozisyonlarından hangisi verilir?
- A)
- B)
- C)
- D)
Açıklama — Değerli sürücü adayı, bu soru ilk yardımın en temel ve hayat kurtaran adımlarından birini, hava yolu açıklığının sağlanmasını konu almaktadır. Bilinci kapalı bir kazazedede vücut kasları, dil de dahil olmak üzere tamamen gevşer. Bu durumda dil, geriye doğru kayarak soluk borusunun girişini tıkayabilir ve kazazedenin nefes almasını engelleyebilir. Doğru müdahale, soruda da belirtildiği gibi baş ve omurga yaralanması şüphesi olmayan durumlarda uygulanan 'Baş Geri-Çene Yukarı' pozisyonudur. Bu manevra, bir elin alına yerleştirilerek başın nazikçe geriye itilmesi ve diğer elin iki parmağıyla çenenin altından tutularak yukarı kaldırılmasıyla gerçekleştirilir. Bu basit ama etkili hareket, dili kökünden öne doğru çekerek soluk yolunu açar ve havanın akciğerlere serbestçe ulaşmasını sağlar. Soruda 'baş ve omurga yaralanması olmadığı'nın özellikle vurgulanması kritiktir, çünkü boyun omurlarında bir hasar şüphesi varsa bu manevra yerine sağlık profesyonelleri tarafından 'çene itme' gibi farklı bir teknik kullanılır. Diğer yanlış pozisyonlar ise durumu daha da kötüleştirebilir. Örneğin, kazazedenin başını normal bir yatış pozisyonunda bırakmak, hava yolunu açmak için yeterli bir müdahale değildir ve dilin soluk yolunu tıkama riski devam eder. Başın altına bir yastık veya destek koyarak başı öne doğru eğmek ise son derece tehlikelidir; bu hareket çenenin göğse yaklaşmasına neden olarak soluk yolunu açmak yerine tam tersine daha da daraltır veya tamamen kapatır. Benzer şekilde, bilinci kapalı bir kazazedeyi yarı oturur bir pozisyona getirmek de başının kontrolsüzce öne düşmesine ve solunum yolunun tıkanmasına yol açacağı için yanlıştır. Bu uygulama, ilk yardımın temel ABC'sinin ilk adımı olan 'A' yani 'Airway' (Hava Yolu) ilkesine dayanır. Açık bir hava yolu sağlanmadan yapılacak diğer müdahaleler etkisiz kalacaktır. Unutulmamalıdır ki, nefes alabilmek için her şeyden önce açık bir hava yoluna ihtiyaç vardır.
6Yetişkinlere yapılan dış kalp masajı uygulamasıyla ilgili olarak verilenlerden hangisi doğrudur?
- A)Ellerin parmakları göğüs kafesiyle temas ettirilmeden, dirsekler bükülmeden ve göğüs kemiği üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulması
- B)Göğüs kemiğinin alt ve üst ucunun tespit edilerek üst yarısına, orta ve yüzük parmağının dik olarak yerleştirilmesi
- C)Uygulama hızının dakikada 30 bası olacak şekilde ayarlanması
- D)Göğüs kemiği 3 cm aşağı inecek şekilde bası uygulanması
Açıklama — Doğru uygulamada bir elin topuğu göğüs kemiğinin alt yarısına, diğer el onun üzerine yerleştirilir. Parmaklar göğüs kafesine değmez; dirsekler bükülmeden, kollar göğse dik tutulur. Bu duruş, vücut ağırlığından yararlanarak göğüs kemiğine etkili bası uygulanmasını sağlar. “Göğüs kemiğinin alt ve üst ucunun tespit edilerek üst yarısına, orta ve yüzük parmağının dik olarak yerleştirilmesi” yanlıştır, çünkü yetişkinde bası üst yarıya parmaklarla değil, alt yarıya el topuğuyla yapılır. “Uygulama hızının dakikada 30 bası olacak şekilde ayarlanması” yanlıştır, çünkü 30 bası bir döngüdeki bası sayısıdır; dakikalık bası hızı daha yüksek olmalıdır. “Göğüs kemiği 3 cm aşağı inecek şekilde bası uygulanması” yanlıştır, çünkü yetişkinde bası derinliği en az 5 cm, en fazla 6 cm olmalıdır. İpucu: Önce yaş grubunu belirle; sonra bası yeri, el tekniği, hız ve derinliği ayrı ayrı kontrol et; döngüdeki bası sayısını dakikalık hızla karıştırma.
7Aşağıdakilerden hangisi, çok sayıda yaralının bulunduğu olay yerinde uzuv kopması olan bir kazazedeye turnike uygulayan ilk yardımcının dikkat etmesi gereken kurallardandır?
- A)Çift kemik bulunan bölgeye uygulaması
- B)Tel, lastik, ip gibi malzemeleri kullanması
- C)Uygulanan bölgenin üzerini sargı bezi ile kapatması
- D)Kazazedenin alnına “turnike” ya da “T” harfi yazması
Açıklama — Turnike uygulaması yapılan bir kazazedenin alnına "turnike" ya da "T" harfi yazılması, sağlık ekiplerinin olay yerine geldiğinde hızlı ve doğru müdahale yapabilmesi için hayati önem taşır. Diğer seçeneklere gelince; çift kemik bulunan bölgeye turnike uygulamak yanlış bir uygulamadır çünkü turnike, tek kemik bulunan bölgelere uygulanmalıdır. Tel, lastik, ip gibi malzemeler kullanmak tehlikelidir, çünkü bu malzemeler dokuya zarar verebilir. Uygulanan bölgenin üzerini sargı bezi ile kapatmak ise turnikenin kontrolünü zorlaştırabilir. İlk yardımda doğru uygulama için, turnike uygulandıktan sonra kazazedenin alnına işaret konulması gerektiğini unutmayın. Bu, sağlık ekiplerinin hızlı müdahalesini sağlar.
8Aşağıdakilerden hangisi ciddi yaralanmalarda yapılması gereken ilk yardım uygulamalarındandır?
- A)Yarada kanama varsa durdurulması
- B)Yaranın üzerinin temiz pamukla kapatılması
- C)Yaraya saplanan yabancı cisimlerin çıkarılması
- D)Yara içinin kurcalanması
Açıklama — Ciddi yaralanmalarda kanama kontrol altına alınmalıdır; aşırı kan kaybı şoka ve hayati tehlikeye yol açabilir. Saplanmış cisim bulunmayan dış kanamalarda temiz bir bez üzerinden doğrudan bası uygulanır. Ciddi yaralanmalarda 112 aranır veya aratılır. “Yara içinin kurcalanması” yanlıştır, çünkü dokulara ek zarar verebilir ve enfeksiyon riskini artırabilir. “Yaranın üzerinin temiz pamukla kapatılması” yanlıştır, çünkü pamuk lifleri yaraya yapışabilir; bunun yerine temiz bez veya steril gazlı bez kullanılmalıdır. “Yaraya saplanan yabancı cisimlerin çıkarılması” yanlıştır, çünkü cismi çıkarmak kanamayı ve doku hasarını artırabilir; cisim çıkarılmadan yerinde sabitlenmelidir. İpucu: İlk yardım sorularında “hayatı koru, ek zarar verme” ölçütünü kullan; yarayı kurcalayan müdahaleler yerine hayati tehlikeyi azaltan ve yarayı koruyan uygulamaları ara.
9Aşağıdakilerden hangisi burkulma belirtilerinden biri değildir?
- A)İşlev kaybı
- B)Kızarma
- C)Hareketle azalan ağrı
- D)Şişlik
Açıklama — “Hareketle azalan ağrı” bu sorunun cevabıdır, çünkü burkulmada ağrı genellikle hareketle veya ekleme yük verildiğinde artar. Burkulma, eklemi destekleyen bağların aşırı gerilmesi veya yırtılmasıdır; eklemi hareket ettirmek zedelenen dokuları zorlar. “Kızarma” cevap değildir, çünkü burkulma bölgesinde doku zedelenmesine bağlı kızarıklık görülebilir. “İşlev kaybı” cevap değildir, çünkü ağrı ve şişlik eklemin hareketini ve normal kullanımını kısıtlayabilir. “Şişlik” cevap değildir, çünkü zedelenen dokularda sıvı birikmesi burkulan bölgede şişmeye yol açabilir. İpucu: “Değildir” gibi olumsuz ifadeleri görünce doğru bilgiyi değil, anlatılan durumla uyuşmayan ifadeyi aradığını hatırla; beklenen belirtileri eleyerek ilerle.
10Aşağıdakilerden hangisi kalp spazmında görülen ağrının özelliklerindendir?
- A)Genellikle göğüs ortasında başlaması
- B)Nefes alıp vermekle şiddetinin değişmesi
- C)Dinlenmekle geçmemesi
- D)Uzun süreli olması
Açıklama — Kalp spazmında kalp kasının kan ve oksijen ihtiyacı geçici olarak yeterince karşılanamaz. Bunun sonucunda ağrı genellikle göğsün ortasında baskı veya sıkışma hissiyle başlar. “Nefes alıp vermekle şiddetinin değişmesi” yanlıştır, çünkü kalp spazmı ağrısının şiddeti genellikle solunum hareketleriyle değişmez. “Dinlenmekle geçmemesi” yanlıştır, çünkü tipik kalp spazmı ağrısı dinlenmeyle azalır veya geçer. “Uzun süreli olması” yanlıştır, çünkü tipik kalp spazmı ağrısı kısa sürelidir; uzayan ağrı kalp krizi açısından uyarıcıdır. İpucu: Göğüs ağrısı sorularında yer, süre ve dinlenmeye yanıtı birlikte değerlendir; kısa süren ve dinlenmeyle azalan ağrı spazmı, uzun süren ve dinlenmeyle geçmeyen ağrı kalp krizini düşündürür.
11I. Sıkan giysiler gevşetilir. II. Sırtüstü yatırılarak ayakları 45 cm kaldırılır. III. Kusma varsa mide içeriğini yutması için yarı oturur pozisyonda tutulur. IV. Solunum yolu açıklığı kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır. Yukarıdakilerden hangileri bayılmış olan bir kazazedeye yapılması gereken ilk yardım uygulamalarındandır?
- A)II ve III.
- B)I, II, III ve IV.
- C)I ve IV.
- D)I, III ve IV.
Açıklama — I ve IV doğrudur. Sıkan giysileri gevşetmek solunumu rahatlatır; solunum yolu açıklığını kontrol edip korumak, hava yolunun tıkanmasını önlemeye yöneliktir. Kusma varsa mide içeriğinin dışarı akması sağlanır, yutması beklenmez. “II ve III.” yanlıştır, çünkü ayakları yükseltmek uygun olsa da 45 cm ölçüsü standart bayılma uygulamasına uymaz ve kusmuğu yutturmaya çalışmak boğulma riski yaratır. “I, III ve IV.” yanlıştır, çünkü kusan kişiyi mide içeriğini yutması için yarı oturur tutmak, içeriğin solunum yoluna kaçmasına neden olabilir. “I, II, III ve IV.” yanlıştır, çünkü II’de verilen yükseklik ile III’te belirtilen pozisyon ve mide içeriğini yutturma amacı hatalıdır. İpucu: Önermeleri tek tek değerlendir; yalnızca işlemin adına değil, ölçüsüne ve amacına da bak: Doğru başlayan bir uygulama, yanlış bir ayrıntıyla bütünüyle yanlış olabilir.
12Aşağıdakilerden hangisi ayak bileklerinden sürükleme yönteminde yapılmaması gereken uygulamalardandır?
- A)Kazazedenin baş, boyun ve gövde ekseni bozulmadan sürüklenmesi
- B)Kazazedeye yakın mesafede durulması.
- C)Kazazedenin ellerinin yanda serbest bırakılması
- D)İlk yardımcının kazazedenin ayak kısmına çömelmesi
Açıklama — Kazazedenin ellerini yanda serbest bırakmak, ellerin ve kolların zemine sürtünmesine veya engellere takılmasına yol açabileceği için yapılmamalıdır. Eller göğüs üzerinde birleştirilerek korunmalıdır. Sürükleme, yalnızca tehlikeli ortamdan acilen uzaklaştırmanın gerekli olduğu durumlarda uygulanmalıdır. “Kazazedenin baş, boyun ve gövde ekseni bozulmadan sürüklenmesi” yanlıştır, çünkü bu ekseni korumak omurgada ek hasar riskini azaltan doğru bir uygulamadır. “İlk yardımcının kazazedenin ayak kısmına çömelmesi” yanlıştır, çünkü ayak bileklerini güvenle kavramak için uygun başlangıç konumudur. “Kazazedeye yakın mesafede durulması” yanlıştır, çünkü yakın durmak ilk yardımcının beline binen yükü azaltan doğru bir uygulamadır. İpucu: “Yapılmaması gereken” sorularında güvenliği sağlayan uygulamaları eleyip ek yaralanma riski oluşturan davranışı arayın.