Sorular ve açıklamaları
1Aşağıdakilerden hangisi ilk yardımın temel kurallarından biri değildir?
- A)İlk yardımcı önce kendini emniyete almalıdır.
- B)İlk yardımcı emin olmadığı uygulamalardan kaçınmalıdır.
- C)Tıbbi yardım gelene kadar hiçbir uygulama yapılmamalıdır.
- D)Kazazedelere müdahale hızlı ancak sakin bir şekilde yapılmalıdır.
Açıklama — “Tıbbi yardım gelene kadar hiçbir uygulama yapılmamalıdır.” bu sorunun cevabıdır, çünkü ilk yardım, sağlık ekibi gelene kadar yaşamı korumak ve durumun kötüleşmesini önlemek için yapılır. Olay yeri güvenliği sağlanıp 112’den yardım istenir; gereken müdahaleler bilgi ve beceri sınırları içinde uygulanır. “Kazazedelere müdahale hızlı ancak sakin bir şekilde yapılmalıdır.” cevap değildir, çünkü hızlı davranmak zaman kaybını, sakin kalmak ise hatalı müdahale riskini azaltır. “İlk yardımcı önce kendini emniyete almalıdır.” cevap değildir, çünkü kendi güvenliğini sağlamadan müdahale eden kişi de yaralanabilir. “İlk yardımcı emin olmadığı uygulamalardan kaçınmalıdır.” cevap değildir, çünkü bilinçsiz müdahale kazazedenin durumunu ağırlaştırabilir. İpucu: “Değildir” gibi olumsuz ifadeleri fark et; kurala uygun davranışları ele ve kuralla çelişen seçeneği bul.
2Vücudumuzda belli bir işlevi yerine getirmek amacıyla bir araya gelen organların oluşturdukları yapıya ne denir?
- A)Sistem
- B)Gövde
- C)Doku
- D)Hücre
Açıklama — Doğru cevap “Sistem”dir. Belirli bir işlevi yerine getirmek için bir araya gelen ve uyum içinde çalışan organlar bir sistem oluşturur. Örneğin solunum yolları ve akciğerler, oksijenin alınmasını ve karbondioksitin dışarı atılmasını sağlayan solunum sisteminde birlikte görev yapar. “Doku” yanlıştır, çünkü organların değil, benzer yapı ve görevdeki hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşur. “Hücre” yanlıştır, çünkü vücudun en küçük canlı yapı ve işlev birimidir. “Gövde” yanlıştır, çünkü ortak görev yapan organlar topluluğunun değil, vücudun bir bölümünün adıdır. İpucu: Küçükten büyüğe hücre, doku, organ, sistem ve organizma sırasını hatırla; soruda hangi yapıların bir araya geldiği belirtiliyorsa bu sıradaki bir üst basamağı ara.
3Bak-Dinle-Hisset yönteminde "Dinle" ne anlama gelir?
- A)Yaralının soluk sesinin dinlenmesi
- B)Etrafta siren sesi olup olmadığının dinlenmesi
- C)Trafik işaretçilerinin dinlenmesi
- D)Yaralıların şikâyetlerinin dinlenmesi
Açıklama — “Yaralının soluk sesinin dinlenmesi” doğrudur; çünkü Bak-Dinle-Hisset, yaralının solunumunu değerlendirme yöntemidir. İlk yardımcı, kulağını yaralının ağız ve burnuna yaklaştırarak soluk sesini dinler. Bu sırada göğüs hareketlerine bakar ve soluk havasını yanağında hissetmeye çalışır. “Trafik işaretçilerinin dinlenmesi” yanlıştır, çünkü bu yöntem trafik yönlendirmesini değil, yaralının solunumunu değerlendirmek içindir. “Yaralıların şikâyetlerinin dinlenmesi” yanlıştır, çünkü burada dinlenen, yaralının anlattıkları değil, soluk sesidir. “Etrafta siren sesi olup olmadığının dinlenmesi” yanlıştır, çünkü çevredeki sesler yaralının solunumunu göstermez. İpucu: Solunum kontrolü sorularında göz–göğüs hareketi, kulak–soluk sesi, yanak–hava akımı eşleştirmesini kullan; konuşma ve çevre sesleriyle ilgili ifadeleri ele.
4İlk yardımcı, kaza yapan aracın içerisinden yaralıları çıkarmadan önce aşağıdakilerden hangisine özellikle dikkat etmelidir?
- A)Aracın yanma veya devrilme tehlikesinin olup olmadığına
- B)Aracın modeline
- C)Yaralıların cinsiyetlerine
- D)Yaralıların üzerinde bulunan giysilere
Açıklama — Aracın yanma veya devrilme tehlikesi olup olmadığı kontrol edilmelidir; çünkü ilk yardımda öncelik olay yeri güvenliğidir. İlk yardımcı, kendisinin, yaralıların ve çevredekilerin güvenliğini gözetmelidir. Acil tehlike veya zorunlu bir müdahale gereği yoksa yaralılar hareket ettirilmez; gereksiz taşıma, omurga yaralanmasını ağırlaştırabilir. “Yaralıların üzerinde bulunan giysilere” yanlıştır, çünkü giysiler gerektiğinde müdahale sırasında değerlendirilir, olay yeri güvenliğinden önce gelmez. “Yaralıların cinsiyetlerine” yanlıştır, çünkü ilk yardım önceliğini cinsiyet değil, yaşamsal tehlikeler belirler. “Aracın modeline” yanlıştır, çünkü önemli olan aracın modeli değil, mevcut güvenlik riskleridir. İpucu: Müdahale sırası sorularında “Önce güvenlik, sonra yardım” ilkesini hatırla; önce ortamın tehlikelerini, sonra yaralıya yapılacak işlemleri düşün.
5Bebeklerde (0-12 ay) tek ilk yardımcı ile yapılan dış kalp masajı uygulanması ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Bir elin orta ve yüzük parmağı ile göğüs kemiği 4 cm aşağıya inecek şekilde basınç uygulanması
- B)Göğüs ve sırt kısmının iki elin arasına alınarak sıkıştırılması
- C)Sağ elin yumruk hâline getirilerek göğüs merkezine vurulması
- D)Göğüs kemiği 6 cm aşağıya inecek şekilde basınç uygulanması
Açıklama — Bebeklerde (0-12 ay) dış kalp masajı yaparken, bir elin orta ve yüzük parmağı ile göğüs kemiğine 4 cm kadar basınç uygulanması doğru tekniktir çünkü bebeklerin göğüs kafesi hassastır ve bu yöntemle uygun basınç sağlanır. Diğer seçenekler yanlış çünkü göğüs ve sırtı sıkıştırmak veya yumrukla vurmak ciddi yaralanmalara neden olabilir, 6 cm basınç ise bebekler için fazla derin olup zarar verebilir. İlk yardımda doğru teknikler, kazazedeye zarar vermeden etkili müdahale etmeyi sağlar. Hatırlatma: Bebeklerde kalp masajı yaparken nazik ve kontrollü olun, parmaklarınızı doğru pozisyonda kullanın.
6• Konuşamıyor. • Nefes alamıyor. • Rengi morarıyor. • Acı çekerek ellerini boğazına götürüyor. Verilen bulgular kazazedede aşağıdaki durumların hangisinin olduğunu gösterir?
- A)Solunum yolunun yabancı cisimle tıkanması
- B)Dolaşımın durması, kalp atımlarının alınamaması
- C)Koma hâli
- D)Uykuya eğilim
Açıklama — Bu bulgular, solunum yolunun yabancı cisimle tam tıkandığını gösterir. Hava geçişi engellendiği için kişi nefes alamaz ve konuşamaz; oksijen yetersizliği morarmaya yol açar. Elleri boğaza götürme, evrensel boğulma işaretidir. “Koma hâli” yanlıştır, çünkü komada bilinç kapalıdır; burada kişi ellerini boğazına götürerek bilinçli tepki vermektedir. “Uykuya eğilim” yanlıştır, çünkü uyuklama, nefes alamama ve boğazı tutma bulgularını açıklamaz. “Dolaşımın durması, kalp atımlarının alınamaması” yanlıştır, çünkü dolaşım durmasında bilinç kaybolur ve kişi boğazını tutarak yardım isteyemez. İpucu: Hava yolu sorularında konuşma ve etkili öksürük varsa kısmi, konuşamama ve nefes alamama varsa tam tıkanıklığı düşün; tek başına morarmaya değil, bulguların birlikteliğine bak.
7Aşağıdaki organlardan hangisinin yaralanması durumunda öksürme ile ağızdan pembe köpüklü kan gelir?
- A)Akciğer
- B)Mide
- C)Karaciğer
- D)Dalak
Açıklama — Akciğer yaralanmasında kan, solunum yollarındaki hava ve salgılarla karışarak pembe ve köpüklü görünebilir. Bu kanın öksürükle ağızdan atılması, soruda aranan organın akciğer olduğunu gösterir. “Mide” yanlıştır, çünkü mide kaynaklı kan ağızdan genellikle kusmayla gelir ve kahve telvesi görünümünde olabilir. “Karaciğer” yanlıştır, çünkü yaralanması karın içine kanamaya yol açabilir; öksürükle köpüklü kan gelmesi tipik bir bulgusu değildir. “Dalak” yanlıştır, çünkü yaralanması karın içine kanamaya neden olabilir; kanın öksürükle ağızdan gelmesi beklenmez. İpucu: Kanın yalnızca rengine değil, nasıl çıktığına bak: Öksürük solunum yollarını, kusma sindirim sistemini düşündürür; köpük, kanın havayla karıştığını hatırlatır.
8Aşağıdakilerden hangisi şok belirtilerindendir?
- A)Vücut sıcaklığının hızla yükselmesi
- B)Dilin gevşeyerek geriye doğru toplanması
- C)Zihinsel aktivitenin artması
- D)Cildin soğuk ve nemli olması
Açıklama — Şok, dolaşımın dokulara yeterli kan ve oksijen ulaştıramadığı, yaşamı tehdit eden bir durumdur. Cilt damarlarının daralması cildi soğuk ve soluk hâle getirir; terleme de nemliliğe yol açar. Bu yüzden cildin soğuk ve nemli olması şokun tipik belirtilerindendir. “Zihinsel aktivitenin artması” yanlıştır, çünkü şokta huzursuzluk görülebilse de bu zihinsel işlevlerin güçlenmesi değildir ve bilinç düzeyi azalabilir. “Vücut sıcaklığının hızla yükselmesi” yanlıştır, çünkü bu durum şokun tipik belirtisi değil, sıcak çarpması gibi durumları düşündüren bir bulgudur. “Dilin gevşeyerek geriye doğru toplanması” yanlıştır, çünkü bu durum bilinç kaybında kasların gevşemesiyle ilişkilidir ve hava yolunu tıkayabilir. İpucu: Şok sorularında dolaşım yetersizliğini düşün; soğuk-soluk-nemli cilt, hızlı ve zayıf nabız, bilinçte azalma birlikteliğini ara.
9Boyun, sırt ve bel omurları kırıklarında, yaralı uygun şekilde tespit ve nakledilmezse aşağıdakilerden hangisinin olması beklenir?
- A)Vücudun bir bölgesinde felç oluşması
- B)Nabız atışlarının sürekli hızlanması
- C)Bulantı ve kusmanın olması
- D)Vücut sıcaklığının artması
Açıklama — Omurga kırığında uygunsuz hareket, omuriliğe veya sinir köklerine zarar vererek vücudun bir bölgesinde felce yol açabilir. Tespit, yaralı bölgenin hareketini önleyecek şekilde sabitlenmesidir. Ek hasarı önlemek için yaralı gereksiz yere hareket ettirilmemeli, tespit ve nakilde baş-boyun-gövde hizası korunmalıdır. “Nabız atışlarının sürekli hızlanması” yanlıştır, çünkü nabız ağrı veya şok nedeniyle hızlanabilse de bu, uygunsuz naklin omurga kırığına özgü sonucu değildir. “Bulantı ve kusmanın olması” yanlıştır, çünkü bunlar çeşitli durumlarda görülebilen belirtilerdir ve soruda sorgulanan sinir hasarının temel sonucu değildir. “Vücut sıcaklığının artması” yanlıştır, çünkü uygunsuz naklin başlıca riski sıcaklık artışı değil, sinir dokusunun zedelenmesidir. İpucu: Yanlış taşımanın sonucunu soran sorularda, kırılan kemiğin koruduğu yapıyı düşün ve bu yapı hasar gördüğünde hangi işlevin kaybolacağını ara.
10Delici karın yaralanması olan bir kazazedenin bilinci yerinde ise verilecek pozisyon nasıl olmalıdır?
- A)Baş yanda, yarı yüzüstü yatış
- B)Bacaklar karna doğru bükülü, sırtüstü yatış
- C)Bacaklar yerden 30 cm yüksekte, sırtüstü yatış
- D)Yan yatış
Açıklama — Delici karın yaralanmasında bilinci açık kazazede, bacakları dizlerden bükülü olarak sırtüstü yatırılır. Dizlerin bükülmesi karın kaslarını gevşeterek yara bölgesindeki gerginliği ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. “Yan yatış” yanlıştır, çünkü bu pozisyon bilinci kapalı ve solunumu olan yaralıda hava yolunu korumak için kullanılır. “Baş yanda, yarı yüzüstü yatış” yanlıştır, çünkü bilinci kapalı ve solunumu olan yaralıya verilen koma pozisyonunu tarif eder. “Bacaklar yerden 30 cm yüksekte, sırtüstü yatış” yanlıştır, çünkü şok pozisyonunu tanımlar; burada gereken, bacakları yükseltmek değil karın kaslarını gevşetmektir. İpucu: Pozisyon sorularında önce bilinç ve solunuma, sonra yaralanma bölgesine bak; hava yolunu koruma, karın kaslarını gevşetme ve şok desteği amaçlarını birbirinden ayır.
11Aşağıdakilerden hangisi çıkıklarda yapılan ilk yardım uygulamasıdır?
- A)Çıkan bölge üzerine masaj yapmak
- B)Çıkan bölge üzerine sıcak uygulama yapmak
- C)Çıkan bölgenin hareketsizliğini sağlayarak sevk etmek
- D)Çıkan bölge ile kalp arasına turnike uygulamak
Açıklama — Çıkıkta eklemi oluşturan kemiklerin eklem yüzeyleri birbirinden ayrılır. Bölge bulunduğu pozisyonda hareketsiz hâle getirilerek yaralı sağlık kuruluşuna sevk edilmelidir. Bu yaklaşım, damar ve sinirlerde ek hasar riskini azaltır; çıkık yerine oturtulmaya çalışılmamalıdır. “Çıkan bölge üzerine masaj yapmak” yanlıştır, çünkü masaj çevre dokulardaki hasarı ve ağrıyı artırabilir. “Çıkan bölge üzerine sıcak uygulama yapmak” yanlıştır, çünkü sıcak şişliği artırabilir; bunun yerine cilde doğrudan temas ettirmeden soğuk uygulama yapılabilir. “Çıkan bölge ile kalp arasına turnike uygulamak” yanlıştır, çünkü turnike çıkık için değil, yaşamı tehdit eden uzuv kanamalarını durdurmak için kullanılır. İpucu: Kırık, çıkık ve burkulma sorularında “düzeltmeye çalışma, hareketi önle” kuralını kullan; kanamayı durdurmaya yönelik işlemleri bu yaralanmaların temel ilk yardımıyla karıştırma.
12Aşağıdakilerden hangisi kandaki oksijen oranının düşmesine bağlı olarak meydana gelmez?
- A)Kansızlık
- B)Düzensiz nabız atışı
- C)Bilinç kaybı
- D)Baş dönmesi
Açıklama — “Kansızlık” bu sorunun cevabıdır, çünkü kandaki oksijenin azalması kansızlığa yol açmaz. Kansızlık, kanda oksijen taşıyan hemoglobinin normalden az olmasıdır; oksijen taşıma kapasitesini azaltan bir durumdur, oksijen düşüklüğünün sonucu değildir. “Bilinç kaybı” cevap değildir, çünkü beyne yeterli oksijen ulaşmaması bilincin kaybolmasına neden olabilir. “Düzensiz nabız atışı” cevap değildir, çünkü oksijen yetersizliği kalbin çalışmasını etkileyerek ritim bozukluğuna yol açabilir. “Baş dönmesi” cevap değildir, çünkü beynin oksijenlenmesinin azalması baş dönmesine neden olabilir. İpucu: “Meydana gelmez” gibi olumsuz ifadeleri önce belirle; verilen durumun sonuçlarını eleyip sonuç olmayanı seç, neden ile sonucu karıştırma.