Sorular ve açıklamaları
1Aşağıdaki araçlardan hangisinde ilk yardım çantası bulundurmak mecburi değildir?
- A)Minibüs
- B)Motosiklet
- C)Otomobil
- D)Otobüs
Açıklama — “Motosiklet” bu sorunun cevabıdır, çünkü trafik mevzuatında motosikletlerde ilk yardım çantası bulundurma zorunluluğu yoktur. Bu muafiyet, çanta taşımayı yasaklamaz; motosiklette de ilk yardım çantası bulundurmak yararlı bir güvenlik önlemidir. “Minibüs” cevap değildir, çünkü minibüslerde ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur. “Otomobil” cevap değildir, çünkü otomobillerde ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur. “Otobüs” cevap değildir, çünkü otobüslerde ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur. İpucu: Olumsuz sorularda “mecburi değildir” gibi anahtar ifadeleri belirle; zorunluluk kapsamındaki seçenekleri eleyerek kuralın dışında kalan seçeneği bul.
2Görselde işaret edilen kemiğin adı nedir?
- A)Köprücük kemiği
- B)Pazı kemiği
- C)Kürek kemiği
- D)Kaburga kemiği
Açıklama — Doğru cevap kürek kemiğidir. Görselde ok, sırtın üst bölümünde, omurganın yanında kırmızıyla gösterilen yassı ve üçgen biçimli kemiği işaret eder. Kürek kemiği omuz kuşağında yer alır ve pazı kemiğiyle eklem yaparak kolun hareketine katkı sağlar. “Köprücük kemiği” yanlıştır, çünkü göğsün ön üst kısmında, göğüs kemiği ile kürek kemiği arasında uzanan ince ve kavisli kemiktir. “Pazı kemiği” yanlıştır, çünkü omuz ile dirsek arasında bulunan uzun üst kol kemiğidir. “Kaburga kemiği” yanlıştır, çünkü göğüs kafesini oluşturan yay biçimli kemiklerden biridir. İpucu: Kemik sorularında önce iskeletin önden mi arkadan mı gösterildiğini belirleyin; ardından işaretli kemiğin vücuttaki yerini ve şeklini birlikte değerlendirerek seçeneklerle eşleştirin.
3Havale herhangi bir ateşli hastalık sonucu vücut sıcaklığının ......... çıkmasıyla meydana gelir. Yukarıdaki boşluğa ne gelmelidir?
- A)36 derecenin üstüne
- B)38 derecenin üstüne
- C)40 derecenin üstüne
- D)42 derecenin üstüne
Açıklama — Doğru cevap “38 derecenin üstüne” ifadesidir; soruda ateşe bağlı havale için bu eşik esas alınır. Ateşli hastalık sırasında yükselen vücut sıcaklığı, yatkın kişilerde nöbeti tetikleyebilir. Ancak bu sıcaklığı aşan herkeste mutlaka havale gelişmez. “36 derecenin üstüne” yanlıştır, çünkü normal vücut sıcaklığı da bu değerin üzerinde olabilir. “40 derecenin üstüne” yanlıştır, çünkü ateşe bağlı havalenin gelişmesi için sıcaklığın bu kadar yükselmesi şart değildir. “42 derecenin üstüne” yanlıştır, çünkü soruda aranan eşikten çok yüksektir ve ateşe bağlı havale daha düşük sıcaklıklarda da gelişebilir. İpucu: Sıcaklık sorularında önce nedeni belirle: “Ateşli hastalık” ateşe bağlı havaleyi, “sıcak ortamda ısı dengesinin bozulması” ise sıcak çarpmasını düşündürür; bu durumların eşiklerini birbirine karıştırma.
4Kanama olan bölgeye turnike uygularken aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmelidir?
- A)Vücutta atardamarların geçtiği ve tek kemikli bölge olmasına
- B)Eklem bölgesi olmasına
- C)Kalp seviyesinde bir bölge olmasına
- D)Vücutta yassı kemiklerin olduğu bölge olmasına
Açıklama — Turnike, kanayan bölgeye giden kan akımını basıyla durdurur. MEB’in bu soruda esas aldığı kurala göre, atardamarların geçtiği üst kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgeler seçilir; bu bölgeler etkili bası uygulanmasına elverişlidir. “Eklem bölgesi olmasına” yanlıştır, çünkü eklem üzerine turnike uygulanmaz. “Kalp seviyesinde bir bölge olmasına” yanlıştır, çünkü önemli olan kalple aynı yükseklikte bulunması değil, yaranın kalbe yakın tarafında uygun bir uzuv bölgesi olmasıdır. “Vücutta yassı kemiklerin olduğu bölge olmasına” yanlıştır, çünkü turnike yassı kemikli gövde bölgelerine değil, uygun kol ve bacak bölgelerine uygulanır. İpucu: Uygulama yeri sorularında kalbe yakın taraf ile kalp hizasını birbirinden ayır; turnike için yara ve eklem üzerini öneren ifadeleri ele.
5Aşağıdakilerden hangisi, araç ilk yardım çantasında olması gereken malzemelerden değildir?
- A)Makas
- B)Sargı bezi
- C)Tentürdiyot
- D)Elastik bandaj
Açıklama — “Tentürdiyot” bu sorunun cevabıdır, çünkü araç ilk yardım çantasında bulunması gereken temel malzemeler arasında yer almaz. İlk yardım, ilaçsız uygulamalara dayanır; tentürdiyot ise antiseptik bir üründür. Açık yaranın içine dökülmesi dokulara zarar verebileceğinden bu amaçla kullanılmamalıdır. “Makas” cevap değildir, çünkü sargı bezini veya yaralı bölgeye ulaşmayı engelleyen giysileri kesmek için çantada bulunur. “Sargı bezi” cevap değildir, çünkü yara üzerine konulan temiz bezi sabitlemek ve kanama kontrolüne yardımcı olmak için kullanılır. “Elastik bandaj” cevap değildir, çünkü burkulmalarda yaralı bölgeyi desteklemek için dolaşımı bozmayacak şekilde kullanılır. İpucu: Önce “değildir” gibi olumsuz ifadeyi belirle; ardından kurala uyan seçenekleri eleyerek istenen gruba girmeyeni bul.
6İlk yardımda öncelik sıralaması nasıl olmalıdır? I. Solunumu duranlar II. Kanaması olanlar III. Kırık, çıkığı olanlar
- A)II - III -I
- B)I - II - III
- C)I - III - II
- D)II- I - III
Açıklama — Bu soruda doğru sıra I - II - III’tür; öncelik yaşamı en hızlı tehdit eden duruma verilir. Solunumun durması yaşamsal organları oksijensiz bıraktığından önce solunumu duranlar ele alınır. Kan kaybı ve şok riski nedeniyle ardından kanaması olanlara, daha sonra kırık ve çıkığı olanlara müdahale edilir. “II - III -I” yanlıştır, çünkü solunumu duranlara müdahaleyi en sona bırakır. “I - III - II” yanlıştır, çünkü kanama kontrolünü kırık ve çıkıklara müdahalenin sonrasına bırakır. “II- I - III” yanlıştır, çünkü bu soruda ilk sırada yer alması gereken solunum durmasını ikinci sıraya koyar. İpucu: Öncelik sorularında yaranın görünüşüne değil, yaşamsal tehlikesine bak; kırığa ciddi kanama eşlik ediyorsa kırığı sabitlemeden önce kanamayı kontrol etmeyi düşün.
7I. Deri bütünlüğü bozulmuştur. II. Kanama ve enfeksiyon tehlikesi yoktur. Açık kırık ile ilgili olarak verilenler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)I. yanlış, II. doğru
- B)I. doğru, II. yanlış
- C)Her ikisi de doğru
- D)Her ikisi de yanlış
Açıklama — Açık kırıkta kırık bölgesindeki deri bütünlüğü bozulmuştur; bu nedenle ilk ifade doğrudur. Açık yara mikropların girişini kolaylaştırır; kırık kemik uçları da damarları zedeleyerek kanamaya yol açabilir. Dolayısıyla kanama ve enfeksiyon tehlikesinin olmadığını söyleyen ikinci ifade yanlıştır. “I. yanlış, II. doğru” yanlıştır, çünkü açık kırıkta deri bütünlüğü bozulur ve kanama ile enfeksiyon riski vardır. “Her ikisi de doğru” yanlıştır, çünkü ikinci ifade açık kırıkta bulunan kanama ve enfeksiyon tehlikesini yok sayar. “Her ikisi de yanlış” yanlıştır, çünkü deri bütünlüğünün bozulduğunu belirten ilk ifade doğrudur. İpucu: Kırık sorularında türü derinin durumuna göre belirle, tehlikeleri ayrıca değerlendir; kapalı kırıkta bile damar hasarı nedeniyle iç kanama olabileceğini unutma.
8Yaralanma veya yaralanma kanıtı bulunmayan, aşırı sıvı kaybına bağlı şoka girmiş bir kazazedede, hareket veya pozisyon ağrıya neden olmuyorsa kanın beyin ve hayati organlara taşınmasını sağlamak amacıyla yapılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kazazedenin gömlek yakasının ve kemerinin gevşetilmesi
- B)Baş yana çevrilerek çenenin göğüsten uzaklaştırılması
- C)Baş, boyun ve gövde ekseninin korunması
- D)Sırtüstü yatırılarak ayaklarının 30-60 derecelik açıyla yükseltilmesi
Açıklama — Doğru uygulama şok pozisyonudur: kazazede sırtüstü yatırılır, ayakları 30-60 derecelik açıyla yükseltilir. Bu uygulama, bacaklardan kalbe kan dönüşünü kolaylaştırarak beyin ve hayati organların kanlanmasını destekler. Yaralanma veya yaralanma kanıtı bulunmamalı, hareket ya da pozisyon ağrıya neden olmamalıdır. “Baş, boyun ve gövde ekseninin korunması” yanlıştır, çünkü omurgayı korumaya yöneliktir, sorulan dolaşım desteği değildir. “Kazazedenin gömlek yakasının ve kemerinin gevşetilmesi” yanlıştır, çünkü rahatlatıcı bir destek olsa da aranan şok pozisyonu değildir. “Baş yana çevrilerek çenenin göğüsten uzaklaştırılması” yanlıştır, çünkü hava yoluyla ilgilidir, kanın hayati organlara ulaşmasını destekleyen pozisyon değildir. İpucu: Önce uygulamanın hedefini ayır: hava yolu mu, omurga mı, dolaşım mı; pozisyon sorularında yaralanma ve ağrı koşullarını mutlaka kontrol et.
9Vücuttaki kanın kanama sonucu yüzde (%) kaçı kaybedilirse hayati tehlike ortaya çıkar?
- A)5
- B)10
- C)15
- D)20
Açıklama — Vücuttaki toplam kanın %20’sinin kanama sonucu kaybedilmesi, sınav bilgisinde hayati tehlike eşiği olarak kabul edilir. Kan kaybı, organlara yeterli oksijen taşınmasını engelleyerek şoka ve ölüme yol açabilir. Ancak kanamanın hızına, yerine ve kişinin durumuna göre daha az kan kaybı da tehlikeli olabilir. “10” yanlıştır, çünkü sınavda hayati tehlike için esas alınan kan kaybı oranının altındadır. “5” yanlıştır, çünkü soruda aranan hayati tehlike eşiğini karşılamaz. “15” yanlıştır, çünkü bu soruda kabul edilen %20’lik kan kaybı eşiğinin altındadır. İpucu: Yüzde sorularında toplam kanın kaybedilen payına odaklan; kanamanın ciddiyeti sorulursa yalnızca miktarı değil, kanamanın hızını, bölgesini, kişinin yaşını ve fiziksel durumunu da değerlendir.
10• Ayaklarının pedala sıkışmadığından emin olunur. • Yan tarafından yaklaşılır ve bir elle kolu, diğer elle çenesi kavranarak hafif hareketlerle boynu tespit edilir. • Baş-boyun-gövde hizasını bozmadan araçtan dışarı çekilir. Uygulama basamakları verilen ve kazazedenin araçtan çıkarılmasında kullanılan teknik, aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Rentek manevrası
- B)İtfaiyeci yöntemi
- C)Heimlich manevrası
- D)Ayak bileklerinden sürükleme yöntemi
Açıklama — Rentek manevrası, kazazedeyi baş-boyun-gövde hizasını koruyarak araçtan acil çıkarma tekniğidir. Ayakların pedala sıkışmadığı kontrol edilir; kol ve çene desteklenerek omurganın hareketi sınırlandırılır. Amaç, olası omurga yaralanmasının ağırlaşmasını önlemektir; acil çıkarma gerekmiyorsa yaralı hareket ettirilmeden sağlık ekibi beklenir. “İtfaiyeci yöntemi” yanlıştır, çünkü yaralının omuzda taşındığı yöntemdir. “Heimlich manevrası” yanlıştır, çünkü yabancı cisme bağlı tam hava yolu tıkanıklığını gidermek için karına bası uygulanan tekniktir. “Ayak bileklerinden sürükleme yöntemi” yanlıştır, çünkü yaralı çene ve kolundan desteklenerek değil, ayak bileklerinden tutularak sürüklenir. İpucu: Tekniği önce amacından, sonra tutuş yerinden tanı; omuzda taşıma bir taşıma yöntemini, karına bası hava yolunu açmayı, çene desteğiyle hizayı koruma ise omurgayı koruyarak araçtan çıkarmayı düşündürür.
11Kırıkların ilk yardım sırasında atel ile tespit edilmesinin amacı nedir?
- A)Kırığın çevre dokulara zarar vermesini engellemek
- B)Kırığın her yöne hareket etmesini sağlamak
- C)Yeni kırıkların oluşmasını engellemek
- D)Kapalı kırıkların açık kırık hâline gelmesini sağlamak
Açıklama — Atel, kırık bölgeyi hareketsiz tutmak için kullanılan destektir. Kırık kemik uçları hareket ederse çevredeki kas, damar ve sinirlere zarar verebilir. Bu nedenle atelle tespitin amacı, kırığı sabitleyerek çevre dokuları korumaktır. “Kapalı kırıkların açık kırık hâline gelmesini sağlamak” yanlıştır, çünkü bu dönüşüm cilt bütünlüğünü bozan ve enfeksiyon riskini artıran bir kötüleşmedir. “Kırığın her yöne hareket etmesini sağlamak” yanlıştır, çünkü atel hareketi artırmak için değil, kırık bölgeyi hareketsiz tutmak için uygulanır. “Yeni kırıkların oluşmasını engellemek” yanlıştır, çünkü atelin temel amacı yeni kırıkları önlemek değil, mevcut kırığın çevre dokulara vereceği ek zararı önlemektir. İpucu: İlk yardımda “tespit” sözcüğünü “sabitleme” diye oku; amaç sorularında yapılan işlemin hangi ek zararı önlediğini düşün.
12Aşağıdakilerden hangisi ilk yardımda haberleşme ilkelerindendir?
- A)Yaralıların tüm kimlik bilgilerinin tam olarak verilmesi
- B)Olayın ciddiyetinin anlaşılabilmesi için aceleci ve telaşlı olunması
- C)İlk yardım uygulaması yapıldı ise nasıl bir yardım yapıldığının anlatılması
- D)Uzun ve detaylı bilgi verilmesi
Açıklama — 112’ye yapılan bildirimde, hasta veya yaralının durumu ve uygulanan ilk yardım açıklanmalıdır. Bu bilgi, sağlık ekibinin durumu değerlendirmesine ve yardımı doğru yönlendirmesine yardımcı olur. Bilgi sakin, net ve gereksiz ayrıntılara girmeden verilmelidir. “Yaralıların tüm kimlik bilgilerinin tam olarak verilmesi” yanlıştır, çünkü öncelik kimlik ayrıntıları değil, olay yeri, yaralıların sayısı ve sağlık durumudur. “Olayın ciddiyetinin anlaşılabilmesi için aceleci ve telaşlı olunması” yanlıştır, çünkü telaş doğru bilgi aktarımını zorlaştırır ve sakin konuşmak gerekir. “Uzun ve detaylı bilgi verilmesi” yanlıştır, çünkü gereksiz ayrıntılar yerine yardım için gerekli bilgiler kısa ve açık biçimde aktarılmalıdır. İpucu: Haberleşme sorularında “sakin, net, gerekli bilgi” ölçütünü kullan; konumu, olayın ne olduğunu, yaralıların durumunu ve yapılan yardımı bildiren ifadeleri ara.