Ehliyet Sınavı Tarihçesi: Kağıt-Kalemden e-Sınav'a
Türkiye'de motorlu taşıt sürücü belgesi edinme süreci, cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren çeşitli evrimler geçirmiştir. 1920'li yıllarda henüz kurumsal bir sınav sistemi bulunmazken, sürücü ehliyet belgeleri yerel yönetimlerin takdirine bırakılmaktaydı. 1953 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile ilk kez merkezi düzeyde bir sürücü belgesi düzenlemesi hayata geçirilmiştir. Bu kanun, sürücü adaylarının hem teorik hem de pratik sınavdan geçmesini zorunlu kılan yasal çerçeveyi oluşturmuştur.
1983 yılında kabul edilen ve bugün de yürürlükte olan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, sürücü belgesi sistemini köklü bir şekilde yeniden yapılandırmıştır. Bu kanunla birlikte ehliyet sınıfları uluslararası normlara yaklaştırılmış, sürücü kurslarının denetimi Millî Eğitim Bakanlığı'na devredilmiş ve teorik sınavlar merkezi olarak düzenlenmeye başlanmıştır. 1980'li ve 1990'lı yıllarda ehliyet sınavları, yılda belirli tarihlerde yapılan kâğıt-kalem formatında gerçekleştirilmiştir. Optik form okuyucuların yaygınlaşmasıyla birlikte değerlendirme süreci hızlanmış, ancak kopya şüphesi, optik form okuma hataları ve lojistik zorluklar kalıcı sorunlar olarak varlığını sürdürmüştür.
2000'li yılların başında Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında sürücü belgesi mevzuatında önemli güncellemeler yapılmıştır. 2006 yılından itibaren ehliyet sınıflandırması AB direktiflerine uygun hale getirilmiş, M, A1, A2, A, B1, B, C, D gibi sınıf kodları benimsenmiştir. Bu dönemde ayrıca sürücü kurslarının eğitim müfredatı genişletilmiş, “Trafik Adabı” dersi ilk kez resmi müfredata eklenmiştir.
Dijitalleşme sürecinde en önemli kırılma noktası, 2017-2019 yılları arasında gerçekleştirilen e-Sınav geçiş projesidir. Millî Eğitim Bakanlığı, 2017'de pilot bölgelerde başlattığı elektronik sınav uygulamasını kademeli olarak genişletmiş ve 2019 yılı itibarıyla ülke genelinde tamamen e-Sınav sistemine geçmiştir. Bu geçiş, Türkiye'nin ehliyet sınav tarihindeki en kapsamlı dijital dönüşüm olarak kayıtlara geçmiştir. Kâğıt-kalem sınavlarında yılda 5-6 kez belirli tarihlerde yapılan sınavlar, e-Sınav'la birlikte haftanın her günü randevu alınabilir bir formata dönüşmüştür.
Bilgisayarlı sınavda yanıtlar ekrana dokunarak işaretlenir. Soru sayısı ve süre ekranda görünür. Başvuru kurs üzerinden yürütülür; aday giriş belgesindeki merkez, tarih ve saat bilgilerini esas alır.
Ehliyet Sınavı Sistemi: Kapsamlı Bir Genel Bakış
Türkiye Cumhuriyeti'nde ehliyet edinme süreçleri, karayolu güvenliğinin artırılması ve Avrupa Birliği müktesebatı ile uyum sağlanması amacıyla son on yılda köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşümün en belirgin ayağını, 2019 yılı itibarıyla ülke genelinde tamamen geçilen Elektronik Ehliyet Sınavı (e-Sınav) sistemi oluşturmaktadır. Geleneksel kâğıt-kalem ehliyet sınavlarından dijital ölçme ve değerlendirme platformlarına geçiş, yalnızca sınav süresini kısaltmakla kalmamış, aynı zamanda şeffaflık, güvenlik ve erişilebilirlik standartlarını da küresel bir boyuta taşımıştır.
Günümüzde ehliyet alma süreci iki temel aşamadan oluşmaktadır: teorik sınav (e-Sınav) ve direksiyon sınavı. Teorik sınav, adayın trafik kuralları, ilk yardım, araç tekniği ve trafik adabı konularındaki bilgisini ölçerken; direksiyon sınavı, bu bilgiyi pratikte uygulayabilme yetkinliğini değerlendirir. Her iki sınav da başarıyla tamamlandığında aday, başvurduğu sınıfa uygun sürücü belgesini almaya hak kazanır.
Sistemin yönetiminde birden fazla kurum koordineli çalışmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü aracılığıyla sürücü kurslarını denetler ve e-Sınav altyapısını işletir. Emniyet Genel Müdürlüğü, sürücü belgesi düzenleme ve trafik denetimi görevlerini yürütür. Sağlık Bakanlığı ise sürücü adaylarının sağlık yeterliliğini belirleyen muayene standartlarını düzenler. Bu üçlü koordinasyon, ehliyet edinme sürecinin güvenli, standart ve denetlenebilir bir yapıda işlemesini sağlamaktadır.
Ehliyet Eğitiminde Dijitalleşme ve e-Sınav Altyapısı
Türkiye'de ehliyet eğitimi, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü denetiminde faaliyet gösteren Özel Motorlu Taşıt Sürücü Kursları (MTSK) aracılığıyla yürütülmektedir. Ehliyet eğitim süreci, teorik dersler ve direksiyon uygulama eğitimleri olarak iki ana safhadan oluşur. Ehliyet e-Sınav sistemi, bu sürecin ilk aşaması olan teorik bilginin ölçülmesini sağlayan modern bir altyapıdır.
2019 öncesinde merkezi sistemle yılda sınırlı sayıda yapılan yazılı ehliyet sınavları, yerini yılın her günü randevu alınabilen dinamik bir yapıya bırakmıştır. Sistemin idari işleyişi, MEB'in MEBBİS ve MTSAS modülleri üzerinden koordine edilir. MEBBİS (Millî Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri), kurs kayıtlarından sınav randevularına, öğretmen atamalarından müfredat takibine kadar tüm süreçlerin dijital ortamda yönetilmesini sağlayan entegre bir platformdur. MTSAS (Motorlu Taşıt Sürücü Adayları Sınav Sistemi) ise e-Sınav'ın doğrudan yönetim modülüdür; soru havuzu, aday eşleştirme, salon tahsisi ve sonuç raporlama gibi kritik işlevleri barındırır.
e-Sınav sistemi, adaylara birçok avantaj sunmaktadır. Başarısızlıkta yeni sınav başvurusu kurs üzerinden yapılır; sınav tarihi randevu sisteminin uygunluğuna ve güncel başvuru koşullarına bağlıdır. Ayrıca e-Sınav salonlarında her adayın farklı soru seti alması, klasik sınavlardaki kopya sorununu büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır.
| Parametre | Klasik Ehliyet Sınavı (Eski) | e-Sınav Sistemi (Güncel) |
|---|---|---|
| Sınav Takvimi | Yılda 5-6 kez, MEB tarafından belirlenen sabit tarihler | Haftanın her günü, adayın tercihine göre randevu ile |
| Başvuru Süreci | Kurs üzerinden toplu başvuru | Kurs aracılığıyla randevu sistemi |
| Sınav Ortamı | Okullardaki sınıflar (Kağıt-Kalem) | Özel e-Sınav salonları (Bilgisayar/Kiosk) |
| Sonuç Açıklama | 10-15 iş günü | Merkezdeki kiosk veya oturum sonrası MEB sonuç sayfası |
| Ehliyet Sınavı Esnekliği | Tarih kaçırılırsa aylar beklenir | Başarısızlıkta kurs üzerinden tekrar randevusu |
| Erişilebilirlik | Sadece Türkçe, engelli desteği sınırlı | ÖDSGM dil seçenekleri + Türk İşaret Dili desteği |

Ehliyet Sınavı Müfredatı ve Soru Dağılımı
Türkiye'deki ehliyet sınavı müfredatı, sürücü adayının yalnızca teknik bilgiyi değil, aynı zamanda etik değerleri ve acil durum reflekslerini de kazanmasını hedefler. Ehliyet sınavı toplam 50 sorudan oluşur ve adayın başarılı sayılabilmesi için 100 üzerinden en az 70 puan alması zorunludur. Ehliyet sınav süresi 45 dakikadır.
Sınav soruları 4 ana konu modülüne dağılmaktadır: Trafik ve Çevre Bilgisi (23 soru), İlk Yardım (12 soru), Araç Tekniği (9 soru) ve Trafik Adabı (6 soru). Her doğru cevap 2 puan değerindedir ve toplam 50 soru üzerinden maksimum 100 puan alınabilir. Yanlış cevaplar doğruyu götürmez; bu tasarım tercihinin pedagojik gerekçesi, adayların “tahmin korkusu” yaşamadan bilmedikleri sorularda da mantıksal çıkarım yapabilmelerini teşvik etmektir.
| Konu Modülü | Soru Sayısı | Puan Değeri | Oran (%) |
|---|---|---|---|
| Trafik ve Çevre Bilgisi | 23 | 46 | 46 |
| İlk Yardım | 12 | 24 | 24 |
| Araç Tekniği | 9 | 18 | 18 |
| Trafik Adabı | 6 | 12 | 12 |
| Toplam | 50 | 100 | 100 |
Ehliyet sınavı soru dağılımının alt konu detayları, puan hesaplama ve hazırlık stratejileri için Ehliyet Soru Dağılımı 2026 sayfasını inceleyebilirsiniz.
Müfredat Felsefesi: 4 Konu Modülünün Pedagojik Gerekçesi
Ehliyet sınavı müfredatının 4 ayrı konu modülüne bölünmesi, rastgele bir tercih değil, bilinçli bir pedagojik tasarımdır. Her modül, güvenli sürücülüğün farklı bir boyutunu hedeflemektedir ve bu modüllerin bir arada sunulması “bütünsel sürücü yetkinliği” (holistic driver competence) yaklaşımına dayanmaktadır.
Trafik ve Çevre Bilgisi (23 Soru)
En yüksek soru payına sahip bu modül, sürücünün temel hukuki ve teknik bilgi donanımını ölçer. Trafik işaretleri, yol çizgileri, geçiş öncelikleri, hız sınırları, park kuralları ve çevre bilinci bu modülün kapsamına girer. 23 soruyla sınavın neredeyse yarısını oluşturmasının nedeni, trafik kurallarının günlük sürüş deneyiminin temel taşı olmasıdır. Bu modül, Viyana Yol İşaretleri Sözleşmesi'ne (1968) uygun olarak hazırlanmış olan Türkiye'deki trafik işaret standardizasyonunu yansıtır. Çevre bilgisi alt başlığı ise araçların egzoz emisyonları, gürültü kirliliği, yakıt tasarrufu ve doğa dostu sürüş teknikleri gibi konuları kapsar.
İlk Yardım (12 Soru)
Bu modül, trafik kazası anında sürücünün hayat kurtarıcı ilk müdahale becerisini ölçer. Kaza yerinde güvenlik çemberi oluşturma, bilinç kontrolü, havayolu açıklığı, kalp masajı (CPR), kanama kontrolü, kırık-çıkık müdahalesi ve şok pozisyonu gibi temel ilk yardım konuları bu bölümde yer alır. 12 soruyla ikinci en büyük paya sahip olması, Türkiye'de trafik kazalarının ölüm oranının yüksekliğiyle doğrudan ilişkilidir. Araştırmalar, kaza sonrası ilk 5 dakikada (“altın süre”) yapılan doğru müdahalenin hayatta kalma oranını %40'a kadar artırdığını göstermektedir. Bu nedenle ilk yardım bilgisi, ehliyet edinmenin olmazsa olmaz bir koşulu olarak kabul edilmektedir.
Araç Tekniği (9 Soru)
Araç tekniği modülü, sürücünün kullandığı aracın mekanik ve elektronik sistemlerini anlamasını hedefler. Motor çalışma prensibi, fren sistemi (ABS, ESP), direksiyon sistemi, aydınlatma, lastik basıncı, yağ kontrolü, akü bakımı ve gösterge paneli uyarıları bu bölümün konuları arasındadır. 9 soruyla nispeten daha az ağırlığa sahip olması, modern araçların elektronik kontrol üniteleri sayesinde teknik arızaları daha erken tespit etmesi ve sürücüye uyarı vermesiyle açıklanabilir. Ancak yine de temel araç bilgisinin sürücü güvenliği açısından vazgeçilmez olduğu kabul edilmektedir; özellikle lastik patlaması, fren arızası veya motor ısınması gibi acil durumlarda doğru refleksi göstermek için bu bilgi kritiktir.
Trafik Adabı (6 Soru)
En az soru sayısına sahip olmakla birlikte ehliyet müfredatının en özgün modülü olan Trafik Adabı, sürücünün etik, empati ve toplumsal sorumluluk bilincini ölçer. Agresif sürüşün psikolojik kaynakları, yol öfkesi yönetimi, yayalara saygı, engelli bireylere duyarlılık ve çevre bilinci bu modülün temel konularıdır. Birçok ülkede ehliyet müfredatında yer almayan bu modül, Türkiye'nin trafikte “insan odaklı” bir yaklaşımı benimsediğini göstermektedir. Trafik Adabı konusu hakkında daha ayrıntılı bilgiyi aşağıdaki ilgili bölümde bulabilirsiniz.
Yanlış Neden Doğruyu Götürmüyor?
Türkiye'deki ehliyet sınavında yanlış cevap doğruyu götürmez. Bu, birçok profesyonel sınavda (KPSS, YKS gibi) uygulanan “negatif puanlama” mantığından bilinçli bir sapmadır. Bunun pedagojik gerekçeleri şunlardır:
- Tahmin Korkusunun Azaltılması: Negatif puanlama, adayları bilmedikleri soruları boş bırakmaya yönlendirir. Oysa ehliyet sınavında amaç, adayın tüm konular hakkında en azından mantıksal bir çıkarım yapabilmesini teşvik etmektir.
- Stres Azaltma: Ehliyet sınavı, farklı eğitim düzeylerinden gelen çok geniş bir kitleye yöneliktir. Negatif puanlama, özellikle düşük eğitim seviyesindeki adaylarda orantısız bir sınav kaygısına yol açabilir.
- Minimum Yetkinlik Ölçümü: Sınavın amacı adayları sıralamak değil, “güvenli sürücü olabilecek minimum bilgiye sahip mi?” sorusuna yanıt vermektir. 70 puanlık baraj, bu minimum yetkinliği belirler.
- Uluslararası Uyum: Avrupa Birliği üye devletlerinin büyük çoğunluğunda ehliyet teorik sınavlarında negatif puanlama uygulanmamaktadır. Türkiye, AB uyum süreci kapsamında bu yaklaşımı benimsemiştir.

Ehliyet Sınavı Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
Ehliyet sınavına girmek isteyen bir aday için süreç, Millî Eğitim Bakanlığı onaylı bir sürücü kursuna kayıt yaptırmakla başlar. Kayıt öncesinde adayın asgari yaş koşulunu sağlaması, sağlık durumunun uygun olması ve gerekli belgeleri temin etmesi gerekmektedir. 2026 yılı itibarıyla ehliyet başvurusu için gerekli belgeler aşağıdaki gibidir:
- T.C. kimlik kartı ve kimlik numarası (T.C. vatandaşları için)
- Geçerli sürücü olur sağlık raporu
- Öğrenim durumunu gösteren belge; aslı görülerek kursça onaylanan örneği
- Son 6 ayda çekilmiş 2 adet biyometrik fotoğraf
- Sürücü belgesi almaya engel adli sicil kaydı bulunmadığını gösteren barkodlu belge
- 18 yaşından küçük adaylar için veli/vasi muvafakatnamesi; sınıf ekleyenler için mevcut sürücü belgesi örneği
İlk ehliyet için NVİ başvurusu: Kimlik belgenizi, geçerli sürücü sağlık raporunuzu ve son 6 ayda çekilmiş 1 adet biyometrik fotoğrafı hazırlayın. Kan grubu için belge veya sözlü/yazılı beyan kabul edilir. Sertifika, öğrenim, adli sicil ve ödeme bilgileri elektronik ortamda kontrol edilir. Kurs kaydı için istenen 2 fotoğraf ile NVİ aşamasındaki 1 fotoğrafı karıştırmayın.
Kayıt işlemi tamamlandıktan sonra aday, kursun belirlediği takvime göre teorik ve pratik eğitimlere katılır. Teorik eğitim 34 ders saatidir. B sınıfında direksiyon eğitim alanı veya simülatörde en az 2 ders saatlik hazırlık ve akan trafikte en az 14 ders saatlik direksiyon eğitimi uygulanır. Teorik eğitimini başarıyla tamamlayan adaylar için kurs müdürlüğü, MEBBİS üzerinden e-Sınav randevusu oluşturur. Randevusu onaylanan adaya, üzerinde sınavın yapılacağı merkezin adresi ve adayın fotoğrafının bulunduğu “e-Sınav Giriş Belgesi” verilir.
Sınav günü aday, e-Sınav Giriş Belgesi ve T.C. Kimlik Kartı ile birlikte belirlenen saatte sınav merkezine gelmelidir. Sınav öncesinde kimlik ve giriş belgesi kontrol edilir. Başlangıçtan itibaren ilk 15 dakika içinde gelen aday ek süre verilmeden alınır; daha sonra gelen aday alınmaz. Kimlik kontrolü ve yerleşim için en az 30 dakika erken gelin. Sınav sonunda başarılı olan adaylar, direksiyon eğitimini tamamladıktan sonra direksiyon sınavına yönlendirilir.
2026 Yılı Ehliyet Sınavı Ücretleri
2026 yılı itibarıyla ehliyet e-Sınav ücreti 1.250 TL, direksiyon sınav ücreti 2.000 TL'dir. Tekrar sınavlarında da aynı ücretler geçerlidir; başarısızlık halinde her yeni sınav girişi için ücret yeniden ödenmektedir. Bu ücretlere ek olarak sürücü belgesi düzenleme harcı, değerli kağıt bedeli, vakıf hizmet bedeli ve sağlık raporu masrafları ayrıca hesaplanmaktadır.
| Ücret Kalemi | 2026 Tutarı | Açıklama |
|---|---|---|
| e-Sınav (Teorik) Ücreti | 1.250 TL | Her sınav girişinde ayrı ödenir |
| Direksiyon Sınav Ücreti | 2.000 TL | Her sınav girişinde ayrı ödenir |
| Değerli Kağıt Bedeli | 1.690 TL | Ehliyet kartı basım maliyeti |
| Vakıf Hizmet Bedeli | 425 TL | Trafik hizmetleri vakfı katkı payı |
| Sağlık Raporu | 500 - 1.200 TL | Kuruluşa göre değişir |
B sınıfı ehliyet toplam maliyeti (kurs ücreti hariç: harç + kart + sınav + sağlık) yaklaşık 12.600-13.300 TL aralığındadır. Sürücü kursu ücretleri ise illere ve kurslara göre 21.000 - 35.000 TL arasında değişmektedir. Ehliyet sınıflarına göre detaylı harç tablosu, ödeme kanalları ve yıllara göre karşılaştırma için Ehliyet Sınav Ücretleri 2026 sayfasını inceleyebilirsiniz. Sürücü kursu fiyatlarının detaylı karşılaştırması için ise Sürücü Kursu Fiyatları 2026 sayfasına göz atabilirsiniz.
2026 Sınıf Bazlı Harç Ücretleri Tablosu
Ehliyet harç ücretleri, başvurulan sürücü belgesi sınıfına göre farklılık göstermektedir. Aşağıdaki tablo, 2026 yılında NVİ'ye ödenen toplam tutarı (sınıf harcı + değerli kağıt bedeli + vakıf hizmet bedeli) sınıf gruplarına göre özetlemektedir; sınav ücretleri bu tutarlara dahil değildir. Harç ücretleri, her yılın başında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yeniden değerleme oranına göre güncellenmektedir.
| Ehliyet Sınıfı Grubu | Kapsadığı Sınıflar | 2026 NVİ Toplamı |
|---|---|---|
| Hafif Araç Grubu | A / A1 / A2 / F / M | 4.354,90 TL |
| Standart Araç Grubu | B (Otomobil ve Kamyonet) | 8.869,60 TL |
| Ağır Araç Grubu | B1 / BE / C / D / G | 13.386,20 TL |
B Sınıfı Toplam Maliyet Özeti
B sınıfı ehliyet almak isteyen bir aday için 2026 yılındaki tahmini toplam maliyet (ilk sınavda başarılı olma varsayımıyla, kurs ücreti hariç):
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| B Sınıfı Harcı | 6.754,60 TL |
| Değerli Kağıt Bedeli | 1.690 TL |
| Vakıf Hizmet Bedeli | 425 TL |
| e-Sınav Ücreti | 1.250 TL |
| Direksiyon Sınav Ücreti | 2.000 TL |
| Resmî kalemler toplamı | 12.119,60 TL |
| Sağlık Raporu (ortalama) | ~800 TL |
| Toplam (kurs hariç) | ~12.920 TL |
Ödeme kanalları: Harç ödemeleri e-Devlet, vergi daireleri, banka şubeleri ve PTT üzerinden gerçekleştirilebilir. İnternet bankacılığı ve mobil uygulamalar üzerinden de harç ödeme imkanı bulunmaktadır. Taksit seçeneği genel olarak mevcut değildir; ancak bazı bankalar kredi kartı taksitlendirmesi sunabilmektedir.
Ehliyet Sınavında Erişilebilirlik: Çok Dilli ve Engelsiz Sınav
Türkiye'nin ehliyet e-Sınav sistemi, toplumun tüm kesimlerini kucaklayacak şekilde tasarlanmıştır. Erişilebilirlik, sistemin en güçlü yönlerinden biridir ve bu alanda sürekli iyileştirmeler yapılmaktadır.
Yabancı Dilde Sınava Başvuru
Sınavın temel dili Türkçedir. Yabancı dil seçeneklerini ÖDSGM belirler; 2026 kılavuzu sabit bir dil listesi vermez. Kullanılabilen dili kursunuzdan doğrulayın.
Yabancı uyruklu adaylar ile öğrenimini yurt dışında tamamladığını belgeleyen Türkçe bilmeyen T.C. vatandaşları, teorik eğitimlerini sınava girecekleri yabancı dilde tercüman aracılığıyla tamamlamalıdır. Dil tercihini kursunuzun sınav saatinden en az 48 saat önce Özel MTSK Modülüne işlettiğini kontrol edin. Süresinde kaydedilmezse sorular Türkçe gösterilir.
Türk İşaret Dili Desteği
İşitme engelli ehliyet adayları için İşaret Dili Destekli e-Sınav modülü geliştirilmiştir. Bu modülde sınav soruları, profesyonel Türk İşaret Dili (TİD) tercümanları tarafından çevrilmiş videolu anlatımlar şeklinde sunulmaktadır. Aday, soru metnini ekranda okuyabildiği gibi, isterse işaret dili videosunu izleyerek soruyu anlayabilir. Video tekrar oynatılabilir ve aday kendi hızında ilerleyebilir. Bu uygulama, Türkiye'nin engelsiz sınav vizyonunun en somut göstergelerinden biridir.
e-Sınav Tedbir Hizmetinin Kapsamı
2026 MEB kılavuzu, e-Sınav tedbir hizmetini yalnız işitme engelli adaylar için tanımlar. Diğer engel durumlarında bu kılavuz kapsamında sınav tedbir hizmeti sunulmaz. Sürücü belgesine sağlık yönünden uygunluk ise yetkili sağlık değerlendirmesiyle belirlenir.
Fiziksel Engelli Adaylar
Fiziksel engelli adaylar, “Sürücü Olur (Özel Şartlarla)” ibareli sağlık raporuyla ehliyet başvurusunda bulunabilir. Bu adayların direksiyon eğitimi ve sınavı, özel donanımlı araçlarla (el gaz-fren sistemi, döner düğme direksiyon gibi) gerçekleştirilir. Sürücü belgesinin arka yüzünde, aracın sahip olması gereken uyarlamalar kodlanarak belirtilir.
Ehliyet Sınavında Başarısızlık ve Haklar
Ehliyet sınav sürecinde adayların hakları, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle güvence altına alınmıştır. Hak sistemi, teorik sınav ve direksiyon sınavı için ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Teorik Sınav Hakları (4 Hak)
Her aday, teorik ehliyet e-Sınav'ına toplam 4 kez girme hakkına sahiptir. İlk sınavda başarısız olan aday tekrar başvurusunu kursuyla planlamalı; güncel süreleri ve uygun randevuyu doğrulamalıdır. Her başarısızlıkta yeni bir sınav ücreti ödenmesi gerekmektedir. 4 hak da tüketilip başarısızlık devam ederse, adayın dosyası iptal edilir ve yeni bir kurs kaydı gerekir.
Direksiyon Sınavı Hakları (4+4 Sistemi)
İlk dört hak içindeki başarısız bir direksiyon sınavından sonra kalan hakla yeniden sınava girmek için, kursun ilan ettiği ders ücretini ödeyerek en az iki saat direksiyon eğitimi alınır. İlk dört direksiyon sınavında da başarısız olan aday, son sınav sonucunun açıklandığı tarihten itibaren en geç 60 gün içinde aynı kursta veya mevzuata uygun nakil yapılan kursta ilan edilen ücreti ödeyip sertifika sınıfı için belirlenen direksiyon eğitimini yeniden alarak dört sınav hakkı daha kullanabilir.
Dosya İptali ve Yeniden Başvuru
Teorik sınavı geçmiş olup kendi isteğiyle kaydını sildiren veya direksiyon sınavında başarısız olan aday, son girdiği sınav tarihinden itibaren üç yıl içinde yeniden kursa kaydolursa teorik eğitim ve sınavdan muaf sayılır. Yeniden kayıt için belge, ücret ve eğitim koşulları ayrıca tamamlanır.
Kurs Nakli
Teorik sınavı geçen ve ilk dört direksiyon hakkından birinde, birkaçında veya tamamında başarısız olan aday; kalan ilk haklarından vazgeçerek, sınıfına ait direksiyon eğitimini yeniden almak ve ikinci dört hakkı kullanmak üzere uygun aracı bulunan başka bir kursa nakledilebilir. İşlemleri nakil yapılacak il millî eğitim müdürlüğü yürütür.
Ehliyet Yaş Sınırları: Sınıf Bazlı Asgari Yaş Şartları
Ehliyet başvurusunda aranan asgari yaş, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda rakamla belirtilmez; kanun bu ayrıntının düzenlenmesini yönetmeliğe bırakır. Yürürlükteki yaş şartları Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 76. maddesinin (a) bendinde sınıf sınıf sayılmıştır. Yaş şartlarını düzenleyen birinci fıkra, 17/4/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle bugünkü hâlini almış ve 1 Ocak 2016'da yürürlüğe girmiştir; dolayısıyla aşağıdaki yaş sınırları yaklaşık on yıldır aynen uygulanmaktadır. Sınıflandırmanın kendisi, Avrupa Birliği'nin 2006/126/EC sayılı sürücü belgesi direktifiyle uyumludur.
| Ehliyet Sınıfı | Kapsadığı Araçlar | Asgari Yaş (KTY m.76/a) |
|---|---|---|
| M | Motorlu Bisiklet (Moped, 50 cc'ye kadar) | 16 |
| A1 | 125 cc'ye kadar Motosiklet (11 kW) | 16 |
| B1 | 4 Tekerlekli Motosiklet (Quad, ATV) | 16 |
| A2 | 35 kW'ı geçmeyen Motosiklet | 18 |
| B | Otomobil ve Kamyonet (3.500 kg'a kadar) | 18 |
| BE | B sınıfı araç ve römork kombinasyonu | 18 |
| C1 | C sınıfının alt kategorisindeki kamyonlar | 18 |
| C1E | C1 sınıfı araç ve römork kombinasyonu | 18 |
| F | Traktör | 18 |
| G | İş makinesi | 18 |
| A | Ağır Motosiklet (35 kW üzeri) | 20 (gücü 15 kW'ı aşan üç tekerlekli motosikletlerde 21) |
| C | Kamyon ve Çekici (3.500 kg üzeri) | 21 |
| CE | C sınıfı araç ve römork kombinasyonu | 21 |
| D1 | Minibüs | 21 |
| D1E | D1 sınıfı araç ve römork kombinasyonu | 21 |
| D | Otobüs (8+ yolcu kapasitesi) | 24 |
| DE | D sınıfı araç ve römork kombinasyonu | 24 |
M, A1 ve B1 sınıflarında asgari yaşın 16 olması, gençlerin trafiğe kontrollü bir şekilde entegre edilmesi hedefine dayanır. Aynı eşik Avrupa'nın birçok ülkesinde (İtalya, Fransa, Almanya gibi) de uygulanmaktadır. Amaç, gençlerin motosiklet kullanımını kaçak yollardan değil, eğitim ve denetim altında gerçekleştirmesini teşvik etmektir.
18 yaşını doldurmamış kursiyerler için ayrıca veli veya vasi muvafakatnamesi aranır. Bu şart Karayolları Trafik Yönetmeliği'nden değil, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nden kaynaklanır; hüküm 4/3/2014 tarihli ve 28931 sayılı Resmî Gazete ile eklenmiş, 7/3/2017 tarihli ve 30000 sayılı Resmî Gazete ile değiştirilmiştir. Muvafakatname yalnızca 16 yaş başvurularını değil, 18 yaş altındaki tüm kursiyerleri kapsar.
Ağır motosikletleri kapsayan A sınıfı için asgari yaş 20'dir; gücü 15 kilovatı aşan üç tekerlekli motosikletlerde ise bu eşik 21'e çıkar. Ağır vasıta tarafında C, CE, D1 ve D1E sınıfları 21, D ve DE sınıfları ise 24 yaşın doldurulmasını gerektirir. Bu kademelendirme, deneyimsiz sürücülerin yüksek güçlü ve büyük araçlara erişimini sınırlayarak kaza riskini azaltmayı amaçlamaktadır.
Sürücü belgelerinin geçerlilik süresi ise yaşa göre değil, belge sınıfına göre belirlenir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 87. maddesi uyarınca M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı belgeler 10 yıl; C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı belgeler ise 5 yıl geçerlidir. Süre sonunda belge, ilgili sınıf için aranan şartların sağlanması hâlinde yenilenir.
Ehliyet Sınavında Trafik Adabı Dersi Felsefesi
Ehliyet teorik sınavının en özgün ve en çok tartışılan kısmı “Trafik Adabı” bölümüdür. Bu ders, birçok ülkede ehliyet müfredatında yer almayan, Türkiye'ye özgü bir yaklaşımı temsil eder. Trafik Adabı, sürücü adaylarına trafiğin sadece fiziksel bir hareket alanı değil, aynı zamanda bir “hak, sorumluluk ve empati” alanı olduğunu öğretir.
Trafik Adabı dersinin müfredata dahil edilmesinin arkasında, Türkiye'deki trafik kazalarının önemli bir bölümünün “sürücü davranışı” kaynaklı olması yatmaktadır. Emniyet Genel Müdürlüğü verilerine göre trafik kazalarının yaklaşık %90'ı insan hatası kaynaklıdır ve bu hataların büyük çoğunluğu teknik bilgi eksikliğinden değil, sabırsızlık, agresiflik, dikkatsizlik ve empati yoksunluğu gibi davranışsal faktörlerden kaynaklanmaktadır.
Ehliyet sınavındaki 6 trafik adabı sorusu şu temel değerleri ölçer:
- Sorumluluk ve Sabır: Trafik sıkışıklığında öfke kontrolü, makas atma ve hız yapma dürtüsüne karşı koyabilme. Bu sorular, adayın “yol öfkesi” (road rage) durumlarında nasıl davranması gerektiğini sorgular.
- Empati ve Yardımlaşma: Diğer sürücülerin, yayaların ve bisikletlilerin yerine kendini koyabilme bilinci. Özellikle yaşlıların, çocukların ve engelli bireylerin trafikteki savunmasızlığına duyarlılık bu kapsamda değerlendirilir.
- Hak İhlalleri: Kamu hakkı (acil şerit kullanımı), birey hakkı (yaya geçidi önceliği) ve çevre hakkı (egzoz emisyonu, gürültü) kavramları. Bu sorular, sürücünün trafikte yalnızca kendi haklarını değil, diğer katılımcıların haklarını da gözetmesi gerektiğini vurgular.
- Nezaket ve Saygı: Geçiş önceliği verme, gereksiz korna çalmaktan kaçınma, uzun far kullanımına dikkat etme ve yayalara duyarlılık. Trafik ortamında nezaketin kazaları azalttığına dair uluslararası araştırmalar bu modülün bilimsel temelini oluşturur.
- Alkol ve Uyuşturucu Bilinçlendirme: Alkollü ve uyuşturucu etkisinde araç kullanmanın hukuki ve toplumsal sonuçları. Yasal alkol sınırı (0.50 promil, profesyonel sürücüler için 0.20 promil) ve ihlal durumundaki yaptırımlar bu başlık altında işlenir.
- Stres Yönetimi: Uzun mesafe sürüşlerde yorgunluk belirtilerini tanıma, mola verme alışkanlığı ve dikkat dağıtıcı faktörlerden (cep telefonu, araç içi tartışma gibi) kaçınma konuları da Trafik Adabı kapsamında ele alınır.
Trafik Adabı dersinin ehliyet müfredatındaki varlığı, Türkiye'nin trafik güvenliği yaklaşımının yalnızca “kural bilgisi” odaklı değil, “davranış değişikliği” odaklı olduğunu göstermektedir. Bu modül, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) “Safe System Approach” çerçevesinde önerdiği “güvenli sürücü davranışı” hedefiyle uyumludur.
e-Sınav Merkezinde Aday Kontrolleri
Kimlik kontrolü ve yerleşim için sınavdan en az 30 dakika önce merkezde olun. Geçerli kimliğiniz ile o oturuma ait fotoğraflı giriş belgenizi getirin. Belgenizin imza/kaşe koşullarını kimlik türünüze göre kursunuzla kontrol edin.
Ekrandaki Bilgileri Kontrol Edin
Ad, soyad veya kimlik numarası size ait değilse sınavı başlatmadan salon görevlisini uyarın. Soruları ekrana dokunarak yanıtlayın; ekrandaki süreyi takip edin. Teknik bir sorunda görevliye haber verin.
Salon Kurallarını İzleyin
Telefon, her türlü saat, kulaklık, çanta ve diğer yasak nesnelerle sınava gelmeyin. Tıbbi cihaz ve ilaç istisnaları dahil tam liste kılavuzun 7/d maddesindedir. Sınav sonunda yoklama listesi ve cevap kâğıdı belgesini imzalayarak ayrılın.
Soru ve Sonuç Bilgisi
MEB, oturum sorularını ve cevap anahtarını yayımlamaz. Sonucunuzu merkezdeki sonuç kioskundan veya oturum bittikten sonra MEB e-Sınav sonuç sayfasından öğrenebilirsiniz. Kursunuz da sonuç listenizi alıp size bildirir.
Hukuki Çerçeve ve Mevzuat
Türkiye'deki ehliyet sınav sistemi, kapsamlı bir yasal çerçeve üzerine inşa edilmiştir. Bu çerçevenin temel taşları, ulusal mevzuat ile uluslararası anlaşmaların bir bileşiminden oluşmaktadır.
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (1983): Sürücü belgesi edinme, sürücü kursları ve trafik düzenlemelerinin temel yasal dayanağıdır. Sürücü belgesi sınıfları, sınav zorunluluğu ve cezai yaptırımlar bu kanunla çerçevelenmiş; sınıf bazlı asgari yaş gibi ayrıntıların belirlenmesi ise yönetmeliğe bırakılmıştır.
- Sürücü Kursları Yönetmeliği: MEB tarafından düzenlenen bu yönetmelik, sürücü kurslarının açılma koşulları, eğitim müfredatı, eğitmen yeterlilikleri, sınav prosedürleri ve denetim mekanizmalarını detaylı olarak belirler.
- Karayolları Trafik Yönetmeliği: Trafik kurallarının uygulanması, ehliyet işlemleri, sınav süreçlerinin idari boyutu ve sürücü belgesi düzenleme prosedürlerini düzenler. Sınıf bazlı asgari yaş şartları 76., sürücü belgelerinin geçerlilik süreleri ise 87. maddede yer alır.
- AB 2006/126/EC Direktifi: Türkiye'nin AB uyum sürecinde ehliyet sınıfları, yaş sınırları ve karşılıklı tanıma koşullarının uyumlaştırılmasında referans alınan temel AB direktifidir.
- Viyana Karayolu Trafik Sözleşmesi (1968): Türkiye'nin taraf olduğu bu uluslararası sözleşme, trafik işaretleri, trafik kuralları ve uluslararası sürücü belgesi standartlarını belirler.
- Harçlar Kanunu: Ehliyet harç ücretlerinin yasal dayanağını oluşturur. Her yıl Bütçe Kanunu kapsamında yeniden değerleme oranına göre güncellenir.
- 6698 sayılı KVKK: Kişisel verilerin korunmasına ilişkin genel yasal çerçevedir; sınavdaki veri işleme ayrıntıları için MEB bilgilendirmelerini inceleyin.
Sonuç, soru veya sınav uygulamasıyla ilgili itirazların yolu ve süresi farklı olabilir. Güncel MEB kılavuzunun 11. bölümünü inceleyin; idari itirazın dava açma süresini durdurduğunu varsaymayın.
Ehliyet Sınavının Geleceği: AR/VR Entegrasyonu ve Vizyon
Türkiye'deki ehliyet teorik sınav sistemi, dijital dönüşümünü tamamlamış, şeffaf ve ölçülebilir bir yapıya kavuşmuştur. Ehliyet e-Sınav altyapısı sayesinde sınavlar daha hızlı sonuçlanmakta, hata payı minimize edilmekte ve ehliyet adaylarının bürokratik yükü hafifletilmektedir. Ancak teknolojik gelişmeler, sınav sisteminin evriminin henüz tamamlanmadığını göstermektedir.
Artırılmış Gerçeklik (AR) Entegrasyonu
Önümüzdeki dönemde ehliyet sınavının en heyecan verici yeniliği, artırılmış gerçeklik (AR) teknolojisiyle desteklenen interaktif soru formatlarıdır. Geleneksel çoktan seçmeli sorulara ek olarak, adayın AR gözlükleri veya tablet ekranı aracılığıyla sanal bir trafik ortamında karar vermesi beklenen senaryo bazlı sorular geliştirilmektedir. Örneğin, aday bir kavşak simülasyonunda doğru geçiş önceliğini uygulamalı olarak gösterebilecek veya bir acil durum senaryosunda doğru ilk yardım adımlarını sıralayabilecektir.
Sanal Gerçeklik (VR) Direksiyon Sınavı
Direksiyon sınavında ise sanal gerçeklik (VR) simülatörleri entegre edilmesi planlanmaktadır. VR simülatörleri, adayın gerçek trafik koşullarını (yağmur, buzlanma, gece sürüşü, acil fren gibi) kontrollü bir ortamda deneyimlemesini sağlayacaktır. Bu teknoloji, mevcut direksiyon sınavında değerlendirilmesi zor olan uç durum senaryolarının (ani lastik patlaması, karşı şeride çıkan araç gibi) ölçülmesine olanak tanıyacaktır. Avrupa'da Hollanda ve İsveç gibi ülkelerde VR simülatör destekli eğitim pilot projeleri halihazırda yürütülmektedir.
Yapay Zeka Destekli Adaptif Sınav
Yapay zeka teknolojileri, gelecekte ehliyet sınavını adaptif (uyarlanabilir) bir formata dönüştürebilir. Adaptif sınavda, adayın verdiği cevaplara göre sonraki sorunun zorluk derecesi dinamik olarak ayarlanır. Böylece her adayın yetkinlik seviyesi daha hassas bir şekilde ölçülebilir ve sınav süresi kısaltılabilir. Bu teknoloji, halihazırda TOEFL ve GRE gibi uluslararası sınavlarda kullanılmakta olup, ehliyet sınavına uyarlanması araştırılmaktadır.
Dijital Sürücü Belgesi
Fiziksel ehliyet kartının yerini alacak dijital sürücü belgesi uygulaması da gündemdedir. e-Devlet mobil uygulaması üzerinden erişilebilecek dijital ehliyet, NFC ve QR kod teknolojileriyle trafik kontrollerinde anlık doğrulama imkanı sunacaktır. Avrupa Birliği, 2028 yılına kadar dijital sürücü belgesinin tüm üye devletlerde tanınmasını hedefleyen bir direktif üzerinde çalışmaktadır.
Ehliyet sınav sistemi; animasyonlu sorularla gerçek hayat reflekslerini ölçen, işaret dili desteğiyle engelleri kaldıran ve 7 farklı dil seçeneğiyle evrensel standartlara ulaşan bir model haline gelmiştir. Türkiye'deki ehliyet süreci, sadece bir “belge alma” süreci değil, bir “toplumsal bilinçlenme” süreci olarak kalıcı bir dönüşüme uğramıştır.
2026 Ehliyet ve SRC Sınav Puanı Güncellemesi
Ocak 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliği, Türkiye'deki mesleki yeterlilik sınav sisteminde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu değişiklikle SRC (Sürücü Mesleki Yeterlilik) sınav barajı 70'ten 60'a düşürülmüş ve SRC video sınavı tamamen kaldırılmıştır.
SRC Nedir ve Neden Baraj Düşürüldü?
SRC belgesi, ticari araç (kamyon, otobüs, servis aracı) sürücülerinin mesleki yeterliliğini belgeleyen bir sertifikadır. SRC1 (yolcu taşımacılığı), SRC2 (yük taşımacılığı), SRC3 (uluslararası yolcu), SRC4 (uluslararası yük) ve SRC5 (tehlikeli madde) gibi alt kategorilere ayrılır. 70 puanlık barajın 60'a düşürülmesinin arkasında, ticari sürücü sıkıntısının artması ve sektörün talebi yatmaktadır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, bu değişiklikle profesyonel sürücü havuzunun genişletilmesini hedeflemektedir.
Video Sınavının Kaldırılması
SRC sınav sürecinde daha önce uygulanan video sınavı (animasyonlu trafik senaryoları izleyip doğru kararı seçme), adaylar tarafından en çok zorlanılan bölüm olarak bilinmekteydi. Bu bölümün kaldırılması, sınav başarı oranlarını artırmak ve süreci basitleştirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ancak eleştirmenler, video sınavının sürücünün gerçek hayat reflekslerini ölçen en etkili araç olduğunu ve kaldırılmasının güvenlik endişelerine yol açabileceğini belirtmektedir.
Standart Ehliyet Sınavı Etkilenmedi
Bu değişikliğin standart ehliyet sınavını etkilemediğini vurgulamak önemlidir. B, A, C, D gibi sınıflar için ehliyet teorik sınav baraj puanı 70 olarak devam etmektedir. Dolayısıyla ehliyet adaylarının hâlâ 50 sorudan en az 35'ini doğru cevaplaması (70 puan) gerekmektedir. Resmi Gazete kararının detaylı analizi için 2026 Sınav Puanı Güncellemesi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Ehliyet sınavı kaç sorudan oluşur ve kaç dakika sürer?
Ehliyet teorik sınavı toplam 50 sorudan oluşur ve sınav süresi 45 dakikadır. Başarılı olmak için 100 üzerinden en az 70 puan almak gerekir. Her doğru cevap 2 puan değerindedir ve yanlışlar doğruyu götürmez. Soru dağılımı: Trafik ve Çevre Bilgisi (23), İlk Yardım (12), Araç Tekniği (9), Trafik Adabı (6).
Ehliyet sınavı hangi dillerde yapılmaktadır?
Sınavın temel dili Türkçedir. Yabancı dil seçeneklerini ÖDSGM belirler; 2026 kılavuzu sabit bir dil listesi vermez. Kullanılabilen dili kursunuzdan doğrulayın. Yabancı uyruklu adaylar ile öğrenimini yurt dışında tamamladığını belgeleyen Türkçe bilmeyen T.C. vatandaşları, teorik eğitimlerini sınava girecekleri yabancı dilde tercüman aracılığıyla tamamlamalıdır. Dil tercihini kursunuzun sınav saatinden en az 48 saat önce Özel MTSK Modülüne işlettiğini kontrol edin. Süresinde kaydedilmezse sorular Türkçe gösterilir. İşitme engelli adaylar işaret dili videolarından yararlanabilir; ek süre 15 dakika, toplam süre 60 dakikadır. Engel durumunun sınav saatinden en az 48 saat önce Özel MTSK Modülüne işlenmesi gerekir.
Ehliyet sınavında kaç hak verilir?
Teorik e-Sınavda dört, direksiyon sınavında ilk dört hak vardır. İkinci dört direksiyon hakkı için son sınav sonucunun açıklanmasından itibaren 60 gün içinde ücret ve sınıfa ait yeniden eğitim koşulları tamamlanmalıdır. İlk dört hak içindeki en az iki saatlik tekrar eğitimi bu koşulun yerine geçmez.
2026 ehliyet sınavı ücreti ne kadardır?
2026 yılı itibarıyla ehliyet e-Sınav ücreti 1.250 TL, direksiyon sınav ücreti 2.000 TL'dir. Tekrar sınavlarında da aynı ücret ödenir. B sınıfı sınıf harcı 6.754,60 TL, değerli kağıt bedeli 1.690 TL ve vakıf hizmet bedeli 425 TL olmak üzere NVİ'ye ödenen toplam 8.869,60 TL'dir. Kurs ücretleri bu tutara dahil değildir ve illere göre 21.000 - 35.000 TL arasında değişmektedir.
Ehliyet başvurusu için hangi belgeler gerekiyor?
T.C. vatandaşlarının kurs kaydında kimlik kartı, öğrenim belgesi, geçerli sürücü olur raporu, son 6 ayda çekilmiş 2 adet biyometrik fotoğraf ve barkodlu adli sicil belgesi hazırlanır. 18 yaşından küçüklerde veli/vasi izni, sınıf eklemede mevcut sürücü belgesi örneği de gerekir. İlk ehliyet için NVİ aşamasında 1 adet biyometrik fotoğraf istenir; kan grubu belgeyle veya sözlü/yazılı beyanla bildirilir. Yabancı uyrukluların kayıt belgeleri farklıdır.
SRC sınav barajı 2026'da kaç puan?
Ocak 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle SRC sınav barajı 70'ten 60'a düşürülmüştür. Ayrıca SRC video sınavı kaldırılmıştır. Bu değişiklik yalnızca SRC (mesleki yeterlilik) sınavını etkilemekte olup, standart ehliyet sınavı baraj puanı 70 olarak devam etmektedir.
Ehliyet sınavını kaçıncı denemede geçenler çoğunlukta?
İlk girişte başarı için bu rehberde doğrulanmış bir oran yayımlamıyoruz. 50 soruluk ve 45 dakikalık denemelerle zaman kullanımınızı değerlendirin; yanlışlarınızın açıklamalarını inceleyip eksik konuları tekrar edin. Deneme sonucu gerçek sınavda başarı garantisi değildir.
Ehliyet sınavında kopya çekmeye çalışırsam ne olur?
Kopya girişimi veya başka birinin yerine sınava girme sınavın geçersiz sayılmasına ve ilgili yaptırımlara yol açabilir. İhlal türüne göre uygulanacak işlemler için güncel MEB kılavuzunun 9. bölümünü inceleyin.
Yabancı ülkede alınan ehliyet Türkiye'de geçerli mi?
Yabancı ülkede alınan sürücü belgesi, Türkiye'de 6 ay süreyle geçerlidir (noter onaylı tercümesiyle birlikte). 6 aydan sonra Türk ehliyetine dönüştürme işlemi yapılması gerekir. Viyana Sözleşmesi'ne taraf ülkelerin ehliyetleri doğrudan dönüştürülebilirken, diğer ülke ehliyetleri için teorik sınav gerekebilir. Uluslararası sürücü belgesi ise Türkiye'de 1 yıl süreyle kabul edilmektedir.